Mimarhane | Jacobus Johannes Pieter Oud

Mimarhane / Jacobus Johannes Pieter Oud

9 Şubat 1890 yılında Purmerend’ de tütün ve şarap tüccarının oğlu olarak doğan Hollandalı mimar Jacobus Johannes Pieter Oud, 5 Nisan 1963 ‘ de Wassenaar ‘ da hayatını kaybetmiştir. Ülkenin gelişiminde önemli rol oynamış olan Oud, çağdaş ilkeleri, konut tasarımı gibi güncel bir so­runa uyarlayarak yeni mimarlık anlayışlarına öncülük etmiştir.
Önce yerel bir sanat okuluna gitmiştir. Malzeme ve yapım tekniklerine ilgi duyan Oud, vatandaşı Hendrik Petrus Berlage’nin yaptığı borsa binasından büyülenerek 20 yaşındayken Berlage’nin kapısını çalmıştır. Onun yönlendirmesi ile Delft’deki derslere girmiştir. Mimarlık öğrenimini Delft Teknik Üniversitesi’nde tamamlayan Oud, öğrenciliği sırasında, önce  Amsterdam’da Hollandalı mimar P.J.H. Cuypers ve J.Stuijt’in ofislerinde, daha sonra kısa bir süre de Mü­nih’te Alman mimar ve kent plancı Fischer’in yanında çalışmıştır. 1913’te, henüz 23 yaşındayken Leiden’de mimar Dudok’la birlikte projeler tasarlamaya başlamıştır. Bu mesleki gelişimin temelini kuşkusuz Berlage ile olan deneyimi oluşturmuştur.
1916’da tanıştığı ressam Van Doesburg ile birlikte 1917’de Leiden kentinde

“De Stijl” dergisini çıkararak bu adla tanı­nan çağdaş sanat akımının kurucularından biri olmuştur. 1918’de Rotterdam kenti baş mimarlığına getirilen Oud’un en önemli eserleri ilk Toplu Konut uygulamalarından olan Tusschendijken ( 1920, Rotterdam ), Hoek van Holland (1924) ve Kiefhoek ( 1925, Rotterdam ) gibi yerleşmelerdir. Oud’u olgunlaştıran, büyüten önemli bir deneyim de daha 28 yaşında Rotterdam belediyesinin sosyal konut planlaması dairesinde önemli bir pozisyona getirilmesi olmuştur. İşlevlerden yola çıkan, yalın geometrik biçim öğelerini kullanan bu tasarımlar De Stijl düşüncelerinin mimarlığa ve kent tasarımına uyarlanmasıdır. Dar arsalar üstündeki sıra evlerden oluşan bu konutlar, işlevleri bozmadan en küçük alana akılcı planları, ucuz ve ekonomik üretimleriyle öne çıkarlar. Oud’un Weissenhof  örnek  konut yerleşmesi için hazırladığı teraslı konutlar da aynı düşüncenin devamı olmuştur.

De Stijl’in güzellik ilkelerini uyguladığı en başarılı yapıtıysa Rotterdam’ daki  Café de Unie’ dir. Bu yapının kare ve dikdörtgenlerden oluşan ön yüzü ressam Mondrian’ ı  anımsatan bir renk düzenlemesiyle ele alınmıştır.

İşlevselci düşüncelerin yaygınlaşmaya başladığı 1930’lu  yıllarda Oud’ un artık görevini tamamladığı inancıyla bu düşünceden uzaklaştığı görülür. Ona göre, mi­marlık soyutlama eğilimini daha ileri götürmemeli, biçimsel sorunlara da eğilerek yapıda ” melodiyi ” aramalıdır. Çağdaşları tarafından eleştirilmesine neden olan bu yeni yönelişinin örneği, biçimci bir yaklaşımla tasarladığı Shell Yönetim Merkezi Bina­sı’dır ( 1938-42, Lahey ). Bu ve diğer binalarında yatay ve dikey çizgilerin ince karşıtlıkları;  yuvarlak köşeleri, uzun düz duvarları, açık alanı çevreleyen birimleri ve basitleştirilmiş doğrusal ve yuvarlak formların hepsini ustaca dengeli bir şekilde kullanmıştır.

 

Arnhem yakınlarındaki Çocuk Sağlık Merkezi (1952-1960), ikna edici geometrik kompozisyonlar ile Oud’un bilinen eseri olmuştur.

 

1955 yılında Delft Teknik Üniversitesi tarafından fahri doktora verilmiştir. 1933 itibaren 5 Nisan 1963 tarihinde Wassenaar ölümüne kadar, Ud bağımsız bir mimar olarak çalışmıştır.

Gülen Yalçınkaya Özelçi