Dünya Ticaret Merkezinin Unutulmaz Mimarı Minoru Yamasaki

Dünya Ticaret Merkezinin Unutulmaz Mimarı Minoru Yamasaki

Japon asıllı, 2. nesil Amerikalı, mimar Minoru Yamasaki 1 Aralık 1912’de Seattle’da Tsunejiro Yamasaki ve Hana Yamasaki ‘nin tek oğlu olarak doğmuştur. Washington’da büyüyen Yamasaki liseden mezun olduktan sonra 1929 yılında Washington Üniversitesi Mimarlık programına kayıt olmuştur.

Okul yıllarında masraflarını ödemek için yazları Alaska’da çalışmıştır. Bu deneyimin; çalışma koşullarının zorluklarını saymazsak,  çevrenin huzuru ve uçsuz bucaksız beyaz manzaranın tasarımlarına sonsuz katkısı nedeniyle, kendisi için çok önemli bir dönem olduğunu her fırsatta dile getirmiştir. Yamasaki, üniversitedeyken güçlü bir öğretim üyesi olan Lionel Pries tarafından desteklenerek 1934 yılında başarı ile mezun olmuştur. New York’a taşındıktan sonra New York Üniversitesi’nde yüksek lisansa başlamış aynı zamanda da Empire State Binası tasarımcılarının ofisi olan Shreve Lamb & Harmon ‘da işe girmiştir. 1943-1945 yılında Columbia Üniversitesi’nde mimari tasarım üzerine eğitmenlik yapan Yamasaki, 1945 yılında Detroit’e taşınca baş mimar olarak çalıştığı Smith, Hinchman & Grylls firması tarafından 2. Dünya Savaşı boyunca ailesi ile birlikle koruma altına alınmıştır. 1946 yılında bu firmadan ayrılan Yamasaki, kendi şirketini kurmuş ve burada Ruhl’s Bakery’nin 2 farklı caddede cadde de açılan şubelerini gerçekleştirerek ilk projesine imzasını atmıştır.

İlk önemli işi, 1955 yılında St. Louis Missouri’de gerçekleştirmiş olduğu Pruitt-Igoe konut projesidir. Pruitt-Igoe, yapımı 1955’te tamamlanan ve St. Louis, Missouri’de bulunan büyük bir kentsel dönüşüm projesiydi. Ne yazık ki tamamlanmasından kısa süre sonra, Pruitt-Igoe’de yaşam koşulları bozulmaya başlar. 1960’ların sonlarına gelindiğinde ise aşırı yoksulluk, suç oranındaki artış ve ırkçılık çok ciddi problemler haline gelmişti. Yamasaki’nin bu projesinin, geleneksel Japon tasarımına düşkünlüğüne rağmen, tamamen beton modernist bir yapı olduğu söylenebilir. İnşasının bitmesinden 16 yıl sonra, 16 Mart 1972‘de kompleksin 33 yapısından ilki hükümet tarafından yıkıldı. Diğer 32 bina da sonraki dört yıl içinde yok edildi. Böylece Pruitt-Igoe’nin yaşam modeli olarak öne çıkan meşhur başarısızlığı, toplu konut politikası tartışmalarında sembolik bir ikon haline geldi. Bu yapı topluluğu modern mimarlığın ilk yıkımlarından biriydi.

Yıkımı post modern mimarlık tarihçisi Charles Jencks tarafından Modern mimarlığın öldüğü gün olarak değerlendirildi. 1955 yılında tasarladığı beton tonozu etkileyici bir şekilde kullandığı gösterişli  Lambert-St. Louis Uluslararası Havalimanı projesi ile 1959 yılında Suudi Arabistan’da Dhahran Uluslararası Havaalanı projesinin kapıları açılmış oldu. Yine aynı yıl 1955’te Yamasaki Japonya Kobe, ‘deki ABD konsolosluğu tasarımı için görevlendirildi. Bu görevdeyken Japonya, İtalya ve Hindistan gibi mimari mirası yüksek ülkelere seyahat etme fırsatı buldu. Bu mimari turlarında kalabalık şehir sokakları arasında karşısına çıkan Japon tapınaklarının, İtalya’nın süslü ve eşsiz dokuları ile katedrallerinin ve Venedik ve Roma’da Rönesans yapılarının, Hindistan’da Tac Mahal ‘in siluetinin kendisini ne denli etkilediğinin defalarca dile getirmiştir.  Bu seyahatler, Yamasaki’nin kariyerinin geri kalanını şekillendirmiştir demek yanlış olmaz.

O açıkça, çağdaşları tarafından önerilen monoton “cam kutular” olarak tabir ettiği yapıları tasarlamak yerine yeni teknoloji ile tarihi ve coğrafi doku unsurlarını da işin içine katarak mimariyi insanileştirmeyi hedeflemiştir. İlk uluslararası alanda tanınan tasarımı ikonik kemerli Pasifik Bilim Merkezi’dir. 1962’de Seattle’da Seattle Dünya Fuarı için inşa edilmiştir. En önemli ve en bilinen projesi, 1972 yılında tamamlanan, 11 Eylül 2001’de El kaide tarafından yıkılan 410 metre yüksekliğindeki ikiz kuleler yani Dünya Ticaret Merkezi’dir. Yamasaki “Dünya ticareti dünya barışıdır” düşüncesinde projesinin küresel uyum için “yaşayan sembol” olması gerektiğini söyleyerek tasarımını gerçekleştirmiştir. Modernist- yenilikçi mimarlığın önemli isimlerinden olan ve gökdelen mimarı olarak bilinmesine karşı Yamasaki’nin, ironik biçimde yükseklik korkusu vardır. Kendisi de dahil olmak üzere tüm bu hissi paylaşanların korkusunu hafifletmek amacıyla ikiz kulelerin pencerelerini sadece 45 cm. genişlikte yapmıştır. Ona göre; “ Dünya Ticaret Merkezi, insanlık için bir adamın inancının yaşayan simgesi olmalıdır. İstekleri için kişisel değerlerini, birlikte çalışma inancı ve bu birlikteliğin kendi yeteneklerini kullanarak büyüttüğünü anlatmalıdır.” Yüksek yapılar tasarlayan Yamasaki, mesleğinin özü ve kendi yaklaşımları ile taban tabana zıt olan gökdelenleri için dikey kibir simgesi olduğunu söylenmektedir. Temel olarak mimarlığın barınak sağlamak

için yapıldığını savunan Yamasaki: “Ekonomik veya sosyal kısıtlamalarım olmasaydı, tüm sorunlarımı tek katlı binalarla çözerdim. Düşünün, çiçeklerle dolu iç açıcı bahçelere bakan mekanlarda çalışmak ne kadar keyifli olurdu.” şeklinde özetlemiştir bu konudaki görüşlerini.Yamasaki 1941 yılında, o Teruko Hirashiko evlenmiştir. Carol, Kim ve Taro adında üç çocuğu olan çift 1962 boşanmış ancak Minoru 8 yıl sonra eşinin yanına geri dönmüştür. 1974 yılında, Yamasaki ailesi için Bloomfield Hills’de büyük havuzu ve peyzajlı bahçesi ile 7.000 metrekarelik ev tasarlamıştır.

Yamasaki’nin Richmond Virginia’da 1978 yılında tasarlamış olduğu banka binası (Federal Rezerv Bank) dar pencereleri ile 120 metre yüksekliği ile Dünya Ticaret Merkezi’nin bir benzeri olarak boy göstermektedir. Yamasaki, mimarlık kariyerini iki başarılı ibadet yapısı ile geliştirmiştir. İlki 1964 yılında Illinois’te North Shore Cemaati için Gotik dış cephe etiklerinin içeriye özenle yansıtıldığı sinagog tasarımı, diğeri 1973 yılında Michigan’da anıtsal görünümüyle çok ilgi çekici Beth El Sinagogudur.

Minoru Yamasaki projelerinde kubbeleri, tonozları, kemerleri, kolonları, havuz ve bitkileri; malzemelerin görkemini ve çeşitliliğini ve yenilikçi yapısal mühendislik yöntemlerini ustalıkla kullanmıştır. Eserleri “yaşamaya değer mücevher kutuları” olarak tanımlanarak tasarım inceliklerinden dolayı sıklıkla övülmüştür. Kurucusu olduğu mimarlık ofisinin Türkiye’ye de eli değmiştir. İstanbul Cevahir Alışveriş ve Eğlence Merkezi, yerli ve yabancı 17 mimari tasarım ofisi arasında yapılan bir yarışma sonucunda birinci seçilen Minoru Yamasaki’nin mimarlık bürosu tarafından tasarlanmıştır. Avan projesi Minoru Yamasaki Ofisi tarafından çizilmiş ve yine Minoru Yamasaki müşavirliğinde, Cevahirler Projelendirme Merkezi (CPM) tarafından uygulama projeleri hazırlanarak son halini almıştır. Yamasaki’nin firması Amerika’nın yanı sıra Kanada, Japonya, Suudi Arabistan ve Hindistan gibi birçok ülkede eserler yaratmıştır. Eşsiz modern binalarıyla dolu etkileyici bir koleksiyon geride bırakarak 7 Şubat 1986 yılında mide kanserinden dünyaya gözlerini yummuştur. Ölümünden sonra da şirketinin çalışmalarına 31 Aralık 2010 yılında ekonomik sebeplerden dolayı hükümetin el koymasına kadar devam ettirilmiştir. Tarih Vakfı ve eyalet arşivleri ofisi tarafından kurulan bir ekip ile orijinal çizimler, modeller ve fotoğraflar kayıt altına alınarak devlet arşivlerinde muhafaza edilmektedir.

 

Başlıca Eserleri

Eserleri

  • Pruitt–Igoe konut projesi St. Louis, Missouri,1954 (yıkımı 1972)
  • Amerika Birleşik Devletleri Konsolosluğu Kobe, Japonya 1955
  • Lambert- St.Louis Uluslararası Havaalanı ana terminali, Missouri,1956
  • Dünya Tarım Fuarı Amerika Birleşik Devletleri Pavyonu, Yeni Delhi, Hindistan, 1959
  • Dhahran Uluslararası Havaalanı, Suudi Arabistan, 1961
  • Michigan Consolidated Gas Binası Detroit, Michigan, 1963
  • IBM Binası, Seattle, Washington, 1963
  • İsrail North Shore Cemaati Sinagogu, Glencoe, Illinois 1964
  • Century Plaza Hotel, Los Angeles, California, 1966
  • M&T Banka Merkezi, Buffalo, New York, 1967
  • Japon Merkezi, San Francisco, California, 1968
  • Dünya Ticaret Merkezi, NewYork , 1971 (yıkılışı 2001)
  • Minoru and Teruko Yamasaki Evi, Bloomfield Township, Michigan, 1972
  • Beth El Sinagogu, Bloomfield Township, Michigan 1974
  • Istanbul Cevahir, Istanbul, Türkiye, tasarım 1987, inşaat 1997-2005